Lo cho sầu riêng miền Đông sau vụ gần 2.000 container sầu riêng Đắk Lắk ùn ứ

Tình trạng ùn ứ gần 2.000 container sầu riêng Đắk Lắk những ngày qua khiến doanh nghiệp và nông dân đứng ngồi không yên.

Trao đổi với báo Dân Việt, ông Lê Anh Trung – Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã vào cuộc ngay sau khi hiệp hội gửi công văn khẩn, đến nay tình hình đang dần được tháo gỡ.

“Từ hôm qua đến nay, các doanh nghiệp bắt đầu thu mua sầu riêng trở lại. Những lô hàng cần ưu tiên đã được giải quyết xong. Sau 2 ngày, các phòng xét nghiệm bắt đầu trả dần kết quả”, ông Trung nói.

Theo ông Trung, vụ sầu riêng tại Đắk Lắk đang gần kết thúc, chỉ còn khoảng 20 ngày nữa là hết mùa. Hiện giá thu mua sầu riêng loại A tại kho đã trở lại mức 85.000 đồng/kg, chưa tính chi phí bao bì, gia công. Nếu cộng thêm chi phí đóng gói, vận chuyển, giá thực tế có thể chạm ngưỡng 100.000 đồng/kg.

Trước đó, giá sầu riêng từng giảm mạnh hơn 10 giá, xuống chỉ còn 80.000 đồng/kg tại kho, khiến nhiều nông dân ở các huyện Krông Pắk, Cư M’gar phải bán tháo hoặc để trái chín rụng. Việc ách tắc kéo dài suốt 15 ngày tại các cửa khẩu phía Bắc khiến doanh nghiệp thiệt hại hàng trăm tỷ đồng.

Theo Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, trung bình mỗi ngày cao điểm, tỉnh có thể xuất khẩu khoảng 400 container. “Sầu riêng là mặt hàng đặc thù, chỉ có xuất khẩu mới tiêu thụ được khối lượng lớn và mang lại giá trị cao. Nếu kênh này bị nghẽn, toàn bộ chuỗi cung ứng sẽ bị ảnh hưởng”, ông Trung nói thêm.

Ở các địa phương khác, tình hình vẫn ổn định. Ông Nguyễn Chí Hiếu, phụ trách thu mua sầu riêng của HTX cây ăn trái Bàu Đồn (tỉnh Tây Ninh), cho biết sầu riêng Tây Ninh phải 2 tháng nữa mới vào vụ mới nên không bị tác động.

Tương tự, bà Đặng Thị Thúy Nga – Giám đốc HTX Xuân Định (tỉnh Đồng Nai) nói vụ sầu riêng của tỉnh đã kết thúc. Tuy nhiên, theo bà Nga, vụ việc lần này phơi bày rõ điểm yếu về logistics và kiểm soát chất lượng trong ngành nông sản.

“Nếu không có giải pháp căn cơ, thị trường nội địa sẽ chao đảo và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Điều quan trọng hơn là cần gắn kết chặt giữa nông dân và doanh nghiệp để có kế hoạch sản xuất, thu mua thống nhất”, bà Nga chia sẻ.

Bài học đắt giá từ vụ ùn ứ sầu riêng Đắk Lắk và điểm yếu của chuỗi nông sản

Ngành sầu riêng Việt Nam đang đặt mục tiêu đạt kim ngạch 5 tỷ USD trong năm 2025, với thị trường Trung Quốc chiếm tới 95% tổng xuất khẩu. Nhưng để đạt được con số này, các chuyên gia cho rằng cần đầu tư đồng bộ hơn cho hạ tầng kiểm nghiệm, logistics và cơ chế quản lý chất lượng.

Đồng tình với quan điểm của bà Nga, ông Lê Anh Trung cho rằng việc tái cơ cấu ngành sầu riêng phải bắt đầu từ quản trị chuỗi. Chỉ khi các bên cùng liên kết, chia sẻ thông tin và trách nhiệm, ngành hàng mới phát triển bền vững.

Theo ông Trung, ngành sầu riêng Việt Nam có thể sản xuất quanh năm nhờ đặc thù mùa vụ luân phiên giữa các vùng. Khi kết thúc vụ ở Tây Nguyên, doanh nghiệp chuyển về miền Tây Nam bộ thu mua, rồi lại quay về miền Đông và ngược lại. Chính vì vậy, việc tổ chức quản lý chuỗi là điều kiện tiên quyết để tránh tình trạng “đứt gãy” mỗi khi có sự cố kiểm nghiệm hay logistics.

Thực tế, phần lớn nông dân vẫn giữ thói quen bán vườn ngắn hạn. Thường người dân chỉ chốt bán cả vườn từ 15–20 ngày trước khi thu hoạch. Họ không muốn ký hợp đồng cố định với doanh nghiệp nào.

“Cách làm này sẽ khiến người trồng bị động, kéo theo doanh nghiệp cũng không thể chủ động kế hoạch thu mua và xuất khẩu”, ông Trung giải thích.

Theo ông, muốn tránh rủi ro, bà con nên chủ động liên kết với những doanh nghiệp có mã số xuất khẩu, đủ điều kiện kỹ thuật.

Nông dân nên chọn đối tác ngay từ đầu vụ, như vậy vừa yên tâm đầu ra, vừa đảm bảo giá ổn định. Ở Thái Lan, nông dân và doanh nghiệp đã làm được điều này. Họ tự cắt, phân loại rồi ra gái bán theo chất lượng, không cần qua thương lái.

“Chúng tôi đi vận động mãi cũng mệt, nhưng đó là quyền lợi của bà con. Khi người trồng hiểu được giá trị của liên kết, họ sẽ bớt bị động, bớt phụ thuộc vào thương lái. Ngành sầu riêng khi đó mới thực sự chuyên nghiệp”, ông Trung chia sẻ.